VAR Building – công trình Kiến trúc Hiện đại Nhiệt đới kinh điển tại Sài Gòn

Giữa trung tâm TP. Hồ Chí Minh, nơi những tòa cao ốc kính ngày càng chiếm lĩnh đường chân trời, thì VAR Building tại số 9 Hồ Tùng Mậu vẫn hiện diện với một diện mạo rất khác biệt.

Không có những mảng kính phản chiếu khổng lồ hay lớp vỏ kim loại bóng bẩy, công trình gây ấn tượng bằng hệ mặt đứng bê tông – đá rửa dày đặc, những ô cửa nằm sâu trong lớp vỏ và các đường nét hình học lặp lại trên toàn bộ khối nhà.

Được hoàn thành vào giai đoạn 1972–1973, công trình là một ví dụ đáng chú ý về tư duy Kiến trúc Hiện đại thích ứng với khí hậu nhiệt đới tại Sài Gòn.

Qua bộ ảnh Kiến trúc của Kame, VAR Building hiện lên không chỉ như một công trình có hình thức độc đáo, mà còn như một dấu tích của thời kỳ kiến trúc tìm cách giải quyết những vấn đề rất thực tế: nắng, nhiệt, ánh sáng và sự thông thoáng.

VAR Building – Một diện mạo khác của kiến trúc hiện đại Sài Gòn

Tọa lạc tại góc đường Hồ Tùng Mậu, VAR Building sở hữu hình khối mạnh mẽ với phần góc được bo cong và các dải cửa sổ chạy liên tục theo phương ngang.

Điểm nổi bật nhất của công trình nằm ở hệ mặt đứng được tổ chức thành nhiều lớp.

Phía ngoài là những thanh bê tông, ô rỗng và các cấu kiện nhô ra khỏi bề mặt. Phía trong là hệ cửa sổ, được đặt lùi sâu so với lớp vỏ kiến trúc.

Sự kết hợp này tạo nên một tổng thể vừa có nhịp điệu hình học rõ ràng, vừa hình thành các khoảng đệm giữa không gian bên trong và môi trường bên ngoài.

Nhìn từ xa, tòa nhà giống như được bao bọc bởi một tấm lưới bê tông khổng lồ.

Nhưng khi quan sát kỹ hơn, người xem sẽ nhận ra sự đa dạng trong cách tổ chức các ô cửa, chiều sâu của cấu kiện và những khoảng đặc – rỗng trên mặt đứng.

Đó là một ngôn ngữ kiến trúc không cần nhiều chi tiết trang trí, bởi chính cấu trúc của công trình đã tạo nên vẻ đẹp riêng.

Khi mặt đứng trở thành một hệ thống che nắng

Ở vùng khí hậu nhiệt đới như TP. Hồ Chí Minh, nắng và nhiệt luôn là những yếu tố quan trọng trong thiết kế công trình.

Trước khi những hệ mặt dựng kính hiện đại trở nên phổ biến, nhiều kiến trúc sư đã lựa chọn cách xử lý trực tiếp bằng hình khối, mái đua, hành lang, lam chắn nắng và những lớp vỏ có chiều sâu.

VAR Building thể hiện rõ tinh thần ấy.

Các cấu kiện bê tông bố trí phía ngoài cửa sổ tạo ra những vùng bóng đổ, góp phần hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp lên bề mặt kính và không gian bên trong.

Hệ ô rỗng cũng cho phép ánh sáng và không khí tiếp cận lớp cửa phía sau, thay vì tạo thành một bức tường đặc hoàn toàn.

Đây là nguyên lý thường gặp trong kiến trúc nhiệt đới hiện đại: sử dụng chính hình thức kiến trúc để điều tiết tác động của môi trường.

Tất nhiên, hiệu quả thông gió và giảm nhiệt thực tế còn phụ thuộc vào cấu tạo cửa, hướng nắng, tổ chức không gian và điều kiện vận hành của công trình.

Nhưng chỉ từ cách xử lý mặt đứng, chúng ta đã có thể nhận thấy một tư duy thiết kế đáng chú ý: lớp vỏ công trình không chỉ để tạo hình, mà còn tham gia vào việc thích ứng với khí hậu.

Bê tông, đá rửa và vẻ đẹp của những nhịp điệu lặp lại

Một đặc điểm khiến VAR Building trở nên cuốn hút trong nhiếp ảnh là bề mặt vật liệu.

Các dải bê tông và đá rửa có độ nhám rõ rệt, tạo nên cảm giác thô mộc, chắc chắn và giàu tính vật chất.

Khác với kính hay kim loại có bề mặt tương đối đồng nhất, vật liệu tại đây phản ứng rất khác nhau trước sự thay đổi của ánh sáng.

Khi ánh nắng chiếu xiên, những cạnh bê tông bắt sáng, các hốc cửa chìm vào bóng tối, còn bề mặt đá rửa hiện rõ từng chi tiết nhỏ.

Hàng trăm ô cửa và thanh ngang lặp lại tạo nên một nhịp điệu thị giác mạnh mẽ.

Tuy nhiên, đó không phải sự lặp lại hoàn toàn đơn điệu.

Ở mỗi góc quan sát, các lớp cấu kiện chồng lên nhau, thay đổi tỷ lệ và tạo ra những khoảng sáng tối khác biệt.

Chính sự tương phản giữa tính trật tự của hình học và vẻ tự nhiên của vật liệu đã làm nên sức hấp dẫn của mặt đứng V.A.R Building.

VAR Building qua ống kính Kame – Khi ánh sáng kể câu chuyện kiến trúc

Đối với Kame, chụp ảnh một công trình như VAR Building không đơn thuần là ghi lại toàn cảnh tòa nhà.

Điều quan trọng hơn là làm thế nào để người xem cảm nhận được chiều sâu của lớp vỏ, nhịp điệu của các cấu kiện và đặc tính vật liệu.

Vì vậy, đội ngũ Nhiếp ảnh Kiến trúc của Kame lựa chọn những thời điểm có ánh sáng xiên, đặc biệt là buổi sáng và chiều muộn.

Dưới điều kiện ánh sáng này, những chi tiết thường khó nhận ra vào giữa trưa bắt đầu hiện lên rõ rệt.

Các thanh bê tông đổ bóng lên những ô cửa phía sau. Những đường ngang và dọc tạo thành một hệ hình học nhiều lớp. Bề mặt đá rửa trở nên giàu sắc độ hơn nhờ sự tương phản giữa vùng sáng và vùng tối.

Bên cạnh những khung hình tổng thể ghi lại công trình trong bối cảnh đường phố Sài Gòn, Kame còn tập trung vào các góc cận cảnh của mặt đứng.

Ở đó, người xem có thể quan sát những chi tiết nhỏ: sự tiếp nối giữa các cấu kiện, những ô cửa nằm sâu phía trong, dấu vết thời gian trên bề mặt vật liệu và cả những mảng cây xanh xuất hiện giữa các tầng nhà.

Nhiếp ảnh Kiến trúc, trong trường hợp này, là cách làm rõ những ý tưởng thiết kế vốn đã hiện diện trên công trình suốt nhiều thập kỷ.

Lưu giữ một lớp ký ức kiến trúc của Sài Gòn

Sài Gòn là thành phố không ngừng thay đổi.

Những tòa nhà mới xuất hiện, công năng sử dụng được điều chỉnh, mặt đứng được cải tạo và nhiều công trình cũ dần biến mất khỏi cảnh quan đô thị.

Trong dòng chảy ấy, những công trình như VAR Building có giá trị tư liệu đáng quan tâm.

Chúng cho thấy một giai đoạn mà kiến trúc hiện đại tại Sài Gòn không chỉ tiếp nhận những ngôn ngữ thiết kế quốc tế, mà còn tìm cách thích ứng với điều kiện khí hậu và đời sống địa phương.

Dù đã trải qua nhiều thay đổi trong quá trình sử dụng, hệ mặt đứng đặc trưng của V.A.R Building vẫn là một dấu hiệu nhận diện nổi bật giữa khu vực trung tâm thành phố.

Những bức ảnh hôm nay vì thế không chỉ ghi lại một tòa nhà.

Chúng còn lưu giữ tình trạng hiện hữu của công trình, vật liệu, cảnh quan đường phố và mối quan hệ giữa kiến trúc với đời sống đô thị tại một thời điểm nhất định.

Đó cũng là một phần trong hành trình Kame theo đuổi: sử dụng Nhiếp ảnh Kiến trúc để ghi chép sự phát triển của đô thị Việt Nam, đồng thời lưu giữ những công trình mang giá trị lịch sử và kiến trúc.

Kame – Nhiếp ảnh Kiến trúc và hành trình lưu giữ diện mạo đô thị Việt Nam

Từ những công trình kiến trúc hiện đại, các dự án hạ tầng mới đến những Di sản Kiến trúc đã hiện diện qua nhiều thế hệ, Kame luôn tìm kiếm cách tiếp cận hình ảnh phù hợp với bản sắc của từng công trình.

Với những công trình đương đại, chúng tôi chú trọng thể hiện ý tưởng thiết kế, không gian, vật liệu và trải nghiệm kiến trúc.

Với những công trình có giá trị lịch sử, nhiếp ảnh còn mang thêm một nhiệm vụ: lưu giữ tư liệu để các thế hệ sau có thể tiếp tục quan sát, nghiên cứu và hiểu về diện mạo đô thị trong quá khứ.

Bộ ảnh V.A.R Building là một phần của hành trình ấy.

Bởi đôi khi, vẻ đẹp của kiến trúc không nằm ở sự mới mẻ hay hào nhoáng, mà ở cách một công trình giải quyết những vấn đề của thời đại mình.

Và có những công trình, càng nhìn kỹ, chúng ta càng hiểu vì sao chúng vẫn đáng được ghi lại sau hơn nửa thế kỷ.

Thông tin công trình

• Tên công trình: VAR Building
• Địa chỉ: Số 9 Hồ Tùng Mậu, phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh
• Kiến trúc sư: Lê Văn Lắm
• Thời gian hoàn thành: 1972–1973
• Thể loại: Kiến trúc hiện đại, công trình thương mại – văn phòng
• Nhiếp ảnh: Kame

Kame – More than words.