Tòa án Nhân dân tối cao Hà Nội – khi Kiến trúc mới tiếp nối Di sản

Giữa trung tâm Hà Nội, có một công trình mà giá trị kiến trúc không chỉ nằm ở những gì vừa được xây dựng, mà còn ở những gì đã được lựa chọn để gìn giữ.

Trong quá trình phát triển đô thị, việc xây dựng những trụ sở mới đáp ứng nhu cầu sử dụng ngày càng lớn là điều tất yếu.

Nhưng tại những khu vực có bề dày lịch sử như trung tâm Hà Nội, mỗi quyết định xây dựng đều đặt ra một câu hỏi quan trọng:

Làm thế nào để kiến trúc mới xuất hiện mà không làm mất đi những giá trị đã tồn tại trước đó?

Quần thể Tòa án Nhân dân tối cao Hà Nội mang đến một cách tiếp cận đáng chú ý.

Thay vì thay thế tòa nhà mang dấu ấn kiến trúc Pháp tại số 48 Lý Thường Kiệt, công trình trụ sở mới được xây dựng trên khu đất phía sau, tại số 43 Hai Bà Trưng.

Hai thế hệ kiến trúc, cách nhau gần một thế kỷ, cùng hiện diện trong một tổng thể thống nhất.

Đó không chỉ là câu chuyện về xây dựng một trụ sở mới.

Đó còn là câu chuyện về sự tôn trọng đối với ký ức kiến trúc của Hà Nội.

Giữ lại một phần lịch sử giữa lòng đô thị

Tọa lạc trên phố Lý Thường Kiệt, trụ sở cũ của Tòa án nhân dân tối cao là một công trình mang phong cách kiến trúc Pháp thuộc, với mặt đứng cân xứng, hệ mái dốc và những chi tiết trang trí đặc trưng.

Trải qua nhiều biến chuyển của đô thị, tòa nhà vẫn giữ được vị trí trong cảnh quan kiến trúc khu vực trung tâm Hà Nội.

Ngày 13/12/2019, công trình được xếp hạng Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp quốc gia.

Việc gìn giữ tòa nhà này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi bảo tồn một công trình đơn lẻ.

Bởi giá trị của kiến trúc lịch sử không chỉ nằm trong những bức tường, ô cửa hay đường nét trang trí, mà còn nằm ở mối quan hệ giữa công trình với những con phố, hàng cây và không gian đô thị xung quanh.

Nếu một công trình cũ bị thay thế, thành phố có thể có thêm diện tích xây dựng. Nhưng một phần ký ức không gian cũng có nguy cơ biến mất.

Với Tòa án nhân dân tối cao, lựa chọn được đưa ra là giữ lại kiến trúc cũ và phát triển công trình mới trong sự tiếp nối.

Đó là một tư duy đáng trân trọng, đặc biệt tại những khu vực trung tâm lịch sử, nơi quỹ đất ngày càng hạn chế và áp lực phát triển ngày càng lớn.

Hai thế hệ kiến trúc, một tổng thể hài hòa

Khánh thành ngày 28/10/2020, trụ sở mới của Tòa án nhân dân tối cao tại số 43 Hai Bà Trưng được xây dựng với quy mô sáu tầng nổi và bốn tầng hầm.

Công trình mang ngôn ngữ kiến trúc tân cổ điển, với bố cục đăng đối, hệ cột lớn và những khối nhà trải dài về hai phía.

Điểm đáng chú ý là kiến trúc mới không tìm cách tạo ra sự đối lập mạnh mẽ với tòa nhà cũ.

Thay vào đó, những yếu tố như tính đối xứng, tỷ lệ hình khối, hệ cột và sắc độ vật liệu được tổ chức nhằm tạo nên sự tương đồng về ngôn ngữ kiến trúc.

Nhìn từ trên cao, có thể nhận ra rõ ràng hai thế hệ công trình: phía trước là tòa nhà lịch sử với mái dốc và mặt đứng màu vàng; phía sau là trụ sở mới với hình khối sáng màu, những cánh nhà cân xứng và khối tròn nổi bật ở trung tâm.

Giữa hai công trình là Vườn Công lý – một khoảng không gian xanh đóng vai trò chuyển tiếp.

Khoảng vườn ấy đặc biệt quan trọng.

Nó tạo ra khoảng lùi cần thiết để mỗi tòa nhà vẫn giữ được sự hiện diện riêng, đồng thời liên kết chúng thành một quần thể. Nhờ vậy, công trình mới không trực tiếp áp sát hay lấn át tòa nhà lịch sử.

Ở góc nhìn Nhiếp ảnh Kiến trúc, chính khoảng không gian tưởng như đơn giản này lại giúp kể rõ nhất câu chuyện của toàn bộ dự án.

Kiến trúc mới không nhất thiết phải xóa bỏ kiến trúc cũ để khẳng định sự hiện diện của mình. Đôi khi, giá trị của một công trình mới còn được thể hiện qua cách nó ứng xử với những gì đã có trước đó.

Khi ánh sáng trở thành một phần của Kiến trúc tư pháp

Nếu các góc nhìn từ trên cao cho thấy sự hài hòa giữa hai tòa nhà, thì không gian nội thất lại mở ra một câu chuyện khác: cách kiến trúc diễn đạt tính trang nghiêm của một cơ quan xét xử.

Một trong những điểm nhấn nổi bật nhất của trụ sở mới là hệ mái vòm tròn, với những vòng trần đồng tâm và ô lấy sáng tại vị trí trung tâm.

Trong phòng xử của Hội đồng toàn thể Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, phần mái vòm cho phép ánh sáng tự nhiên đi vào không gian xét xử.

Theo thông tin công bố về công trình, giải pháp này mang ý nghĩa tượng trưng cho tính độc lập, công khai và minh bạch của hoạt động xét xử.

Những vòng tròn đồng tâm tạo nên nhịp điệu thị giác mạnh mẽ.

Khi được quan sát từ chính giữa, các đường cong và nguồn sáng hội tụ thành một bố cục gần như trừu tượng.

Trong những không gian khác, hệ trần uốn cong, vật liệu gỗ, những hàng ghế được tổ chức theo trục và các chi tiết nội thất đối xứng tiếp tục tạo nên cảm giác trật tự, kỷ luật và trang nghiêm.

Đối với người làm Nhiếp ảnh Kiến trúc, đây là những không gian đòi hỏi sự chính xác trong lựa chọn góc máy.

Chỉ một thay đổi nhỏ về vị trí đặt máy cũng có thể làm biến đổi cảm nhận về tính cân xứng, chiều sâu và tỷ lệ của công trình.

Bởi vậy, ghi lại kiến trúc không đơn thuần là chụp toàn cảnh một căn phòng.

Đó còn là quá trình tìm kiếm góc nhìn có thể diễn đạt được ý tưởng tổ chức không gian của người thiết kế.

Bảo tồn Di sản không có nghĩa là ngừng phát triển

Câu chuyện của Tòa án nhân dân tối cao gợi mở một vấn đề lớn hơn đối với các đô thị Việt Nam.

Bảo tồn và phát triển thường được nhìn nhận như hai yêu cầu khó dung hòa. Một bên mong muốn gìn giữ những công trình đã tồn tại qua nhiều thế hệ; bên còn lại cần thêm không gian để đáp ứng những nhu cầu mới.

Nhưng hai mục tiêu ấy không nhất thiết phải loại trừ nhau.

Tại quần thể Tòa án nhân dân tối cao, trụ sở lịch sử được giữ lại, công trình mới được xây dựng để bổ sung chức năng, còn khoảng sân vườn ở giữa trở thành không gian kết nối.

 

Đáng chú ý, sau khi trụ sở mới hoàn thành, dự án trùng tu, tôn tạo tòa nhà Pháp cổ tại 48–48A Lý Thường Kiệt tiếp tục được triển khai với mục tiêu bảo tồn và phát huy những giá trị kiến trúc lịch sử.

Điều đó cho thấy bảo tồn không chỉ là quyết định không phá bỏ một công trình. Bảo tồn còn cần những giải pháp chủ động để công trình tiếp tục được sử dụng, chăm sóc và tồn tại trong đời sống đương đại.

Dĩ nhiên, sự hài hòa giữa kiến trúc cũ và mới luôn cần được đánh giá từ nhiều góc độ, bao gồm quy hoạch, tỷ lệ, cảnh quan và giá trị lịch sử.

Nhưng từ những gì có thể quan sát qua tổng thể công trình, đây là một trường hợp đáng quan tâm về cách phát triển một trụ sở quy mô lớn trong khu vực có giá trị kiến trúc lịch sử.

Một thành phố phát triển không chỉ được đo bằng số lượng công trình mới mọc lên, mà còn bằng khả năng gìn giữ những giá trị đã làm nên bản sắc của chính thành phố ấy.

Kame và hành trình lưu giữ hình ảnh những công trình của Việt Nam

Trong bộ ảnh thực hiện tại Tòa án nhân dân tối cao Hà Nội, Kame tiếp cận công trình từ nhiều cấp độ không gian.

Từ trên cao, những góc chụp cho thấy mối quan hệ giữa tòa nhà lịch sử, trụ sở mới và mạng lưới đường phố bao quanh.

Ở khoảng cách gần hơn, hệ cột, những khoảng sân, hành lang và mái vòm bộc lộ rõ hơn tỷ lệ, vật liệu và ngôn ngữ thiết kế.

 

Bên trong công trình, các không gian xét xử, hội trường và sảnh lớn được ghi lại với sự chú trọng đến tính đối xứng, nhịp điệu kiến trúc và ánh sáng.

Mỗi góc chụp là một cách đọc công trình.

Với Kame, Nhiếp ảnh Kiến trúc không chỉ nhằm tạo ra những hình ảnh đẹp để giới thiệu một dự án.

Đó còn là cách xây dựng tư liệu thị giác, giúp lưu giữ diện mạo công trình và những thay đổi của môi trường xây dựng qua thời gian.

Đặc biệt với những công trình công cộng, trụ sở cơ quan nhà nước và các Di sản Kiến trúc, giá trị của hình ảnh có thể kéo dài nhiều năm sau thời điểm bấm máy.

Một bức ảnh hôm nay có thể trở thành tư liệu quan trọng để các thế hệ sau hiểu được một công trình từng tồn tại như thế nào, được đặt trong bối cảnh đô thị ra sao và phản ánh những quan niệm kiến trúc của thời đại nào.

Đó cũng là định hướng mà Kame theo đuổi: sử dụng Nhiếp ảnh Kiến trúc và công nghệ hình ảnh để ghi lại sự phát triển của Việt Nam, đồng thời góp phần lưu giữ những giá trị kiến trúc cần được trân trọng.

Và trong câu chuyện của Tòa án nhân dân tối cao Hà Nội, điều đáng nhớ nhất có lẽ không chỉ là vẻ uy nghi của trụ sở mới.

Mà còn là sự hiện diện của tòa nhà cũ ngay phía trước.

Bởi một công trình mới có thể đánh dấu bước phát triển của hiện tại. Nhưng khi được đặt bên cạnh một công trình lịch sử đã được gìn giữ, nó còn cho thấy cách hiện tại lựa chọn đối thoại với quá khứ.

Kame – More than words.

THÔNG TIN CÔNG TRÌNH

Tên công trình: Trụ sở Tòa án nhân dân tối cao

Địa điểm:

• Trụ sở mới: 43 Hai Bà Trưng, Hà Nội.
• Trụ sở lịch sử: 48 Lý Thường Kiệt, Hà Nội.

Chủ đầu tư: Tòa án Nhân dân tối cao.

Quy mô trụ sở mới: 6 tầng nổi, 4 tầng hầm; diện tích khu đất khoảng 6.417 m².

Khởi công: 17/09/2019.

Khánh thành: 28/10/2020.

Phong cách kiến trúc trụ sở mới: Tân cổ điển, được nghiên cứu để hài hòa với kiến trúc Pháp của tòa nhà lịch sử.

Liên danh tư vấn thiết kế:

• Công ty Cổ phần Tư vấn Công nghệ, Thiết bị và Kiểm định Xây dựng (CONINCO) – Việt Nam.
• INROS LACKNER SE – Đức.

Kiến trúc sư chủ trì: Chưa có thông tin công khai đủ tin cậy để xác nhận tên cá nhân; cần đối chiếu hồ sơ thiết kế trước khi ghi danh tác giả.

Đơn vị thi công trụ sở mới: Công ty Cổ phần Vinhomes.

Giá trị di sản: Trụ sở lịch sử tại 48 Lý Thường Kiệt được xếp hạng Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp quốc gia ngày 13/12/2019.

Nhiếp ảnh Kiến trúc: Kame Asia.

Hạng mục hình ảnh: Nhiếp ảnh ngoại thất, nội thất, chi tiết kiến trúc và ảnh chụp từ trên cao.

Mời các bạn xem đầy đủ bộ ảnh chụp Kiến trúc – Nội thất của Toà án Nhân dân tối cao tại fanpage Kame.