Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM – cuộc đối thoại giữa Văn hóa truyền thống và Kiến trúc hiện đại

Kiến trúc hiện đại không nhất thiết phải đoạn tuyệt với truyền thống mà đôi khi, chính những giá trị văn hóa lâu đời lại tìm được một cách biểu đạt mới qua ngôn ngữ của bê tông, hình học và ánh sáng – Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM là một ví dụ thú vị cho sự gặp gỡ ấy.

Được xây dựng vào cuối thập niên 1960, công trình này mang những đặc trưng rõ nét của kiến trúc hiện đại: hình khối mạch lạc, mái đua rộng, hệ cột lặp lại và các giải pháp thích ứng với khí hậu nhiệt đới.

Thế nhưng, điều khiến tòa nhà trở nên khác biệt lại nằm ở lớp vỏ kiến trúc.

Giữa những ô lam bê tông mang cấu trúc hình học chặt chẽ, các họa tiết chữ Thọ và hình tượng rồng truyền thống xuất hiện một cách tự nhiên.

Những biểu tượng văn hóa quen thuộc được thể hiện bằng một ngôn ngữ tạo hình mới, trở thành một phần của mặt đứng kiến trúc.

Ở đây, truyền thống không chỉ hiện diện như một lớp trang trí được bổ sung vào công trình hiện đại. Hai yếu tố cùng tham gia tạo nên bản sắc của tòa nhà.

 

Đó là cuộc đối thoại giữa văn hóa truyền thống và kiến trúc hiện đại – một cuộc đối thoại vẫn có thể được cảm nhận qua từng đường nét, từng khoảng sáng và bóng đổ sau hơn nửa thế kỷ.

Qua bộ ảnh Nhiếp ảnh Kiến trúc của Kame, những giá trị ấy được khám phá từ tổng thể công trình đến từng chi tiết nhỏ, nơi vật liệu, ánh sáng và mỹ thuật truyền thống cùng kể câu chuyện về một giai đoạn kiến trúc Sài Gòn.

Lịch sử Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM

Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM tọa lạc tại số 69 Lý Tự Trọng, khu vực trung tâm thành phố, nơi tập trung nhiều công trình kiến trúc có giá trị lịch sử.

Theo thông tin được Báo Thanh Niên ghi nhận, công trình thư viện hiện nay được khởi công xây dựng năm 1968 và hoàn thành năm 1971, ban đầu phục vụ chức năng Thư viện Quốc gia trước năm 1975.

Công trình do hai Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thiện và Bùi Quang Hanh thiết kế, với sự tham gia tư vấn kỹ thuật của Kiến trúc sư Lê Văn Lắm.

Đến năm 1978, thư viện mang tên Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM.

Từ một công trình văn hóa được xây dựng trong bối cảnh lịch sử nhiều biến động, thư viện tiếp tục đảm nhiệm vai trò phục vụ học tập, nghiên cứu và tiếp cận tri thức của nhiều thế hệ người dân thành phố.

Không chỉ có giá trị sử dụng, tòa nhà còn là một dấu ấn đáng chú ý trong lịch sử phát triển Kiến trúc Sài Gòn.

Kiến trúc hiện đại thích ứng với khí hậu nhiệt đới

Điểm dễ nhận thấy ở Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM là sự rõ ràng trong tổ chức hình khối.

Công trình không sử dụng hệ cột thức cổ điển hay những mảng trang trí theo phong cách Tân cổ điển.

Thay vào đó là những đường nét hình học dứt khoát, các cấu kiện bê tông lặp lại theo nhịp điệu và những khoảng không gian chuyển tiếp được tổ chức có chủ đích.

Mái đua rộng tạo bóng đổ trên mặt đứng. Những hàng cột kéo dài theo chiều ngang làm nổi bật tính liên tục của kiến trúc.

Hành lang sâu và các khoảng thoáng góp phần giảm tác động trực tiếp của nắng lên không gian bên trong.

Đây là cách tiếp cận thường gặp trong kiến trúc hiện đại nhiệt đới: thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị làm mát, bản thân hình khối và lớp vỏ công trình đã tham gia điều tiết ánh sáng, thông gió và nhiệt độ.

Qua thời gian, những bề mặt bê tông mang dấu vết của nắng mưa càng làm rõ hơn đặc tính vật liệu và tuổi đời của công trình.

Hệ lam bê tông – khi kiến trúc hiện đại gặp gỡ mỹ thuật truyền thống

Nếu phải lựa chọn một chi tiết tạo nên bản sắc riêng của Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM, đó có lẽ là hệ lam bê tông trang trí trên mặt đứng.

Nhìn từ xa, những ô lam liên kết thành một lớp vỏ kiến trúc có nhịp điệu, trải dài giữa các hàng cột.

Nhưng khi đến gần, người xem sẽ nhận ra sự phong phú trong từng đường nét.

Các mô-típ hình học được đan xen với họa tiết chữ Thọ cách điệu. Ở một số vị trí, hình tượng đầu rồng xuất hiện như một điểm nhấn nổi bật giữa hệ hoa văn vuông vức.

Sự kết hợp này tạo nên một đối thoại thú vị giữa hai ngôn ngữ tưởng chừng khác biệt.

Một bên là tinh thần kiến trúc hiện đại, đề cao công năng, hình học và tính hợp lý trong tổ chức không gian.

Bên còn lại là mỹ thuật truyền thống, với những biểu tượng quen thuộc trong văn hóa Việt Nam và Á Đông.

Những họa tiết ấy không chỉ có giá trị trang trí. Cấu trúc đục rỗng của hệ lam còn góp phần lọc ánh sáng, tạo bóng đổ và hình thành lớp đệm giữa không gian bên ngoài với nội thất.

Chính ở đây, kiến trúc hiện đại không tách rời truyền thống, mà tìm cách diễn đạt truyền thống bằng một ngôn ngữ mới.

Ánh sáng và những lớp bóng đổ trên mặt đứng

Với người làm Nhiếp ảnh Kiến trúc, Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM là một công trình đặc biệt thú vị.

Những hàng cột, mái đua và hệ lam bê tông tạo ra nhiều lớp không gian có chiều sâu.

Ánh sáng mặt trời không chiếu trực tiếp lên toàn bộ bề mặt, mà liên tục bị chia cắt bởi các cấu kiện kiến trúc. Khi thời điểm trong ngày thay đổi, bóng đổ trên mặt đứng cũng dịch chuyển, làm nổi bật những chi tiết khác nhau.

Có lúc, ánh sáng nhấn mạnh tiết tấu của các hàng cột.

Có lúc, những đường nét của hệ lam trở nên sắc nét, để lộ hình dáng của từng họa tiết.

Ở những góc nhìn cận cảnh, hình tượng rồng và chữ Thọ hiện lên như những tác phẩm điêu khắc nhỏ, được đặt trong một cấu trúc kiến trúc lớn hơn.

Bộ ảnh do Kame thực hiện lựa chọn nhiều khoảng cách và góc nhìn: từ toàn cảnh lối vào, phối cảnh dọc mặt đứng, những chi tiết trang trí cho đến khối nhà cao tầng phía sau.

Mỗi góc máy ghi lại một khía cạnh khác nhau của công trình, giúp người xem cảm nhận được cả hình khối tổng thể lẫn sự tinh tế trong những chi tiết thường dễ bị bỏ qua.

 

Một công trình văn hóa và ký ức đô thị Sài Gòn

Sau hơn 50 năm hiện diện, Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM không chỉ là nơi lưu giữ sách và tài liệu.

Công trình còn lưu giữ một phần ký ức kiến trúc của thành phố.

 

Giữa một đô thị liên tục thay đổi, nơi những tòa nhà mới xuất hiện và nhiều không gian cũ dần biến mất, sự hiện diện của thư viện gợi nhắc về một giai đoạn phát triển kiến trúc với những tìm tòi riêng.

Đó là thời kỳ mà nhiều kiến trúc sư đã thử nghiệm cách kết hợp tư duy thiết kế hiện đại với điều kiện khí hậu nhiệt đới và các yếu tố văn hóa bản địa.

Giá trị của những công trình như Thư viện Khoa học Tổng hợp không chỉ nằm ở niên đại xây dựng hay hình thức kiến trúc.

Chúng còn cho thấy cách một thế hệ kiến trúc sư từng suy nghĩ về không gian công cộng, về sự thích ứng với môi trường và về bản sắc của kiến trúc Việt Nam.

Những giá trị ấy xứng đáng được nghiên cứu, ghi chép và lưu giữ bằng hình ảnh.

Kame – Lưu giữ giá trị Di sản Kiến trúc qua nhiếp ảnh

Với Kame, Nhiếp ảnh Kiến trúc không đơn thuần là ghi lại hình dáng bên ngoài của một công trình.

Đó còn là hành trình quan sát, tìm hiểu và nhận diện những giá trị nằm trong từng chi tiết thiết kế.

Từ những công trình mang dấu ấn lịch sử, các Di sản Kiến trúc đến những dự án đương đại đang góp phần thay đổi diện mạo đô thị, Kame hướng đến việc xây dựng nguồn tư liệu hình ảnh có giá trị lâu dài.

Ở Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM, câu chuyện ấy được thể hiện qua nhịp cột, hệ lam bê tông, những họa tiết truyền thống và ánh sáng tự nhiên trên bề mặt công trình.

Bởi có những giá trị kiến trúc không thể cảm nhận đầy đủ chỉ bằng một cái nhìn thoáng qua.

Chúng cần được quan sát kỹ hơn, ở đúng thời điểm, từ những góc nhìn đủ gần để thấy chi tiết và đủ xa để hiểu tổng thể.

Một bức ảnh có thể ghi lại công trình ở hiện tại. Nhưng theo thời gian, chính bức ảnh ấy có thể trở thành tư liệu về quá khứ.

Đó cũng là một trong những giá trị mà Kame theo đuổi trên hành trình ghi lại và bảo tồn hình ảnh kiến trúc Việt Nam.

Kame – More than words.